Ημέρα του δασκάλου, 5 Οκτωβρίου

Η παγκόσμια Ημέρα του Δασκάλου (World Teachers' Day) καθιερώθηκε από την UNESCO και γιορτάζεται σε πάνω από 100 χώρες παγκοσμίως, κάθε χρόνο, την 5η Οκτωβρίου.

1. Teacher, I wrote this song for you to thank you for every smile.
I know you had a lot to do I'm glad that you paused awhile.
You took time to listen, and to hear, to laugh, and just be there;
I heard that lesson loud and clear: I mattered to you -- you cared.
'Cause

CHORUS: When you reach out, and you touch me with your heart
Then you hold what I'm becoming in your hands
And though you're with me just awhile
Today you hold tomorrow's smile
In your hands ... in your hands ... in your hands.

2. Teacher, I wrote this song for you: Melody, words and rhyme.
Lessons you taught me yesterday have disappeared into time.
But, teacher, I never will forget a look you gave to me;
I saw reflected in your eyes the somebody I could be. CHORUS  

Μαρία Δημητριάδη - 1946 "Ο γέρο δάσκαλος"

Στίχοι: Κ.Χ Μύρης
Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος
Πρώτη εκτέλεση: Μαρία Δημητριάδη

Ο γερο-δάσκαλος ποιος τον θυμάται;
Τον ανεξύπνητο ύπνο κοιμάται
τον ξενυχτάνε δυο χωριανοί.

Οι νέοι σκόρπισαν στα καφενεία
δυο τρεις που πήγανε στην εκκλησία
δε βγάλαν λόγο για τη θανή.

Ο ψάλτης βιαζόταν είχε βαφτίσια
βουβά τον θάψανε στα κυπαρίσσια
και τον ξεχάσανε πολύ καιρό.

Ο δασοφύλακας τον άλλο χρόνο
κάρφωσε κάγκελα κι έφτιαξε μόνο
με δυο σανίδια ένα σταυρό.

Κάποιος αργόσχολος ειρηνοδίκης
βρήκε το κείμενο της διαθήκης
όπου διαβάσαμε το λόγο αυτό:

Στον τάφο θά ‘θελα σαν θα πεθάνω
πως ήμουν δάσκαλος να γράψουν πάνω
και δίχως λάθη παρακαλώ.

Ηλεκτρονικά σχολικά βιβλία

Καμιά φορά τυχαίνει να έχουμε ξεχάσει το βιβλίο μας. Σε αυτή την περίπτωση μπορούμε να διαβάσουμε το μάθημα που μας ενδιαφέρει από ένα ηλεκτρονικό βιβλίο που βρίσκεται διαθέσιμο στο διαδίκτυο. Το καλό με αυτά τα βιβλία είναι ότι συχνά μας προσφέρουν και επιπλέον "υλικό" το οποίο μπορεί να μας φανεί χρήσιμο για τη μελέτη μας.

Από εδώ μπορείτε να αναζητήσετε όλα τα βιβλία που υπάρχουν σε ηλεκτρονική μορφή
Ακολουθεί μια λίστα με τα κυριότερα βιβλία που χρησιμοποιούμε φέτος σε ηλεκτρονική μορφή

1. Γλώσσα
2. Ανθολόγιο λογοτεχνικών κειμένων
3. Μαθηματικά
4. Ιστορία
5. Γεωγραφία
6. Φυσική
7. Αγωγή του πολίτη
8. Θρησκευτικά

Η γειτονιά της πόλης

Μάγια Μελάγια (Η παλιά μου γειτονιά ) 

 Σε μια γειτονιά φτωχική
ο νους μου συχνά με γυρίζει
και κάποιες χαρές που περάσανε μου θυμίζει
Και τώρα ακόμ απ εκεί
ποτέ δεν περνά λιμουζίνα
σε κάθε μπαλκόνι γαρύφαλλα κι άσπρα κρίνα

Ω, ω, ω, μια κιθάρα στο στενό
Ω, ω, ω, με καημό για έναν έρωτ αγνό
Να ξεχάσω ποτέ δεν μπορώ
τον παλιό τον καλό τον καιρό
μια γωνιά στην παλιά γειτονιά

Παράθυρο μισόκλειστο
κι η πρώτη μου αγάπη στη γρίλια
του έρωτα η πρώτη χαρά και η πρώτη ζήλια
Φεγγάρι ασημί γελαστό
που παίζει στης λεύκας τα κλώνια
αχ! τα αξέχαστα ωραία αυτά τα χρόνια

Ω, ω, ω, μενεξές το πρωινό
Ω, ω, ω, κι απαλό το γλυκό δειλινό
να ξεχάσω ποτέ δεν μπορώ
τον παλιό τον καλό τον καιρό
μια γωνιά στην παλιά γειτονιά

Παλιές γειτονιές

Στίχοι: Πέτρος Παρασκευάς

Μουσική: Πέτρος Παρασκευάς

Πρώτη εκτέλεση: De Facto

 

 

Μ’ αρέσει να γυρνάω σε παλιές γειτονιές

Εκεί που έμενα χτες και πια δε ξέρω κανέναν

Τον κόσμο να κοιτάω σε πλατείες μικρές

Και τις δικές τους στιγμές να τις κλέβω για μένα

Μ’ αρέσει κάθε βράδυ που ‘ναι όλα κλειστά

Σε δρόμους σκοτεινούς να περπατάω

Μ’ αρέσει να ξυπνάω αργά και να μη ξέρω που πάω

Μα τι είναι αυτό που μένει, ό,τι κι αν συμβαίνει

Κι ακόμα δε μπορώ να το βρω

Και πάλι εδώ με φέρνει, πιο βαθιά με δένει

Αυτό που με κρατάει ζωντανό

Είναι ένα γέλιο που τρέμει

Μ’ αρέσει να περνάω από σπίτια παλιά

Εκεί σε κάποια γωνιά κάτι έχω ξεχάσει

Σε πάρκα και σχολεία που γεμίζουν παιδιά

Έχω αφήσει πολλά, μα όλα έχουν αλλάξει

Μ’ αρέσει όταν τα σύννεφα έχουν φύγει μακριά

Ν’ αγγίζω τους πλανήτες με τα χέρια

Μ’ αρέσει να κοιτάω ψηλά και να μετράω τα αστέρια

Μ’ αρέσει να γυρνάω σε παλιές γειτονιές

Εκεί που έμενα χτες μα δε θυμάμαι ούτε εμένα

 

Ρήματα

Στο παραπάνω βίντεο μπορείτε να δείτε ένα μικρό παράδειγμα παθητικής και ενεργητικής φωνής.

Σε αυτό εδώ το σύνδεσμο http://modern-greek-verbs.tripod.com/contents.html μπορείτε να βρείτε πώς κλίνονται πλήθος ρημάτων. Ρίξτε μια ματιά για παράδειγμα στο αγαπάω http://modern-greek-verbs.tripod.com/agapao.html Τα ονόματα των χρόνων είναι βέβαια γραμμένα στα αγγλικά, αλλά αυτό δεν πρέπει να σας μπερδέψει, μια και νομίζω ότι τους ξέρετε.

Δουλεύοντας με το ηλεκτρονικό λεξικό

Έχουμε μάθει στο μάθημα της γλώσσας να χρησιμοποιούμε το λεξικό τσέπης και με αυτό να βρίσκουμε τις λέξεις που δεν ξέρουμε τι σημαίνουν ή πώς γράφονται.
Επίσης το χρησιμοποιούμαι για να βρούμε ορισμένες φορές οικογένειες λέξεων όπως για παράδειγμα στην πρόσφατη άσκηση που μας ζητούσε να ψάξουμε στο λεξικό να εντοπίσουμε την οικογένεια της λέξης "περιβάλλον" στο λεξικό μας.

Σήμερα θα προσπαθήσουμε να το κάνουμε αυτό χρησιμοποιώντας  ένα ηλεκτρονικό λεξικό.
Ένα από τα καλύτερα που υπάρχουν δωρεάν στο διαδίκτυο είναι το ηλεκτρονικό Λεξικό της Kοινής Nεοελληνικής (Τριανταφυλλίδη) που μπορείτε να βρείτε σε αυτήν εδώ τη διεύθυνση:
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/index.html

Ας κάνουμε λοιπόν την πρώτη μας αναζήτηση.
Γράφουμε τη λέξη περιβάλλ και στη συνέχεια πατάμε το κουμπάκι δίπλα "βρες".

Καταγράφουμε τις λέξεις που βρήκαμε στο τετράδιό μας και ελέγχουμε την άσκηση στη σελίδα 16 του τετραδίου εργασιών της γλώσσας.

Επαναλαμβάνουμε την αναζήτηση μας αυτή τη φορά γράφοντας μόνο περιβ . Τι διαφορά παρατηρούμε; Πόσα είναι τα αποτελέσματα της αναζήτησής μας αυτή τη φορά;

Με τον ίδιο τρόπο μπορείτε να χρησιμοποιείται και μόνοι σας το συγκεκριμένο λεξικό κάθε φορά που θα απαιτείται μια αναζήτηση λέξεων στο μέλλον.

Όταν λοιπόν ψάχνουμε λέξεις που αρχίζουν με τον ίδιο τρόπο τα πράματα είναι απλά. Τι συμβαίνει όμως όταν ψάχνουμε λέξεις που θέλουμε να έχουν την ίδια κατάλληξη. Ας πούμε λέξεις που τελειώνουν σε -βάλλω. Εδώ έχουμε πολύτιμο εργαλείο το "Αντίστροφο Λεξικό (Αναστασιάδη-Συμεωνίδη)" που μπορείτε να βρείτε σε αυτήν εδώ την διεύθυνση:
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/reverse/index.html

Ρίξτε μια ματιά σε αυτά που γράφει στην εισαγωγή του και στη συνέχεια αναζητήστε λέξεις που καταλήγουν σε -βαλλω . Καταγράψτε τα αποτελέσματα της αναζήτησής σας.

Μην ξεχάσετε πώς δουλέψαμε. Θα σας χρειαστεί πολλές φορές στα επόμενα μαθήματα.

Επίσης το αντίστροφο λεξικό θα σας χρειαστεί αν θέλετε να γράψετε ένα ποίημα με ομοιοκαταληξία.
Για δοκιμάστε τη λέξη πλεκω ή όποια άλλη θέλετε εσείς να δείτε τα αποτελέσματα που θα σας βγάλει.


Βέβαια για να φτιάξετε τραγουδάκια, ίσως πολύ χρήσιμο να σας φανεί και αυτό εδώ http://stixos.gr/
Για γράψτε τη λέξη περιβάλλον (εδώ πρέπει να γράφετε ολόκληρες τις λέξεις) να δούμε τι θα μας βγάλει.
Για γράψτε τώρα βάλω (με ένα λ τώρα).
Τι λέτε; Με τις λέξεις που βρήκαμε φτιάχνουμε ένα τραγουδάκι;

Πάρτι στη... λάσπη

Πουλιά, έντομα και φυτά που αναφέρονται στο κείμενό μας (τετράδιο εργασιών γλώσσας Α΄ τεύχος σελίδα 12) και ζουν στου υγροβιότοπους της Ελλάδος.

Σταχτοτσικνιάς (ardea cinerea)

O πιο τυπικός και διαδεδομένος ερωδιός. Είναι ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη με 90 εκ. ύψος  περίπου . Ο σταχτοτσικνιάς ξεχωρίζει από το σταχτί πάνω μέρος του , λευκωπό από κάτω και το χαρακτηριστικό λοφίο του . Το ράμφος του είναι κίτρινο και μακρύ, την περίοδο της αναπαραγωγής γίνεται κοκκινωπό. Διαλέγει λίμνες, ποτάμια με άφθονη βλάστηση και καραδοκεί πολύ ώρα ακίνητος μέσα ή κοντά στο νερό μέχρι να εμφανιστεί η λεία του . Στη λεία του συγκαταλέγονται συνήθως ψάρια, σαύρες, βατράχια, σκουλήκια, σαλιγκάρια αλλά και ποντίκια . Στήνει την φωλιά του πάνω σε δένδρα ή μέσα στις καλαμιές κατά αναπαραγωγικές αποικίες . Γεννάει τον Μάρτιο – Απρίλιο 4-5 ανοιχτόχρωμα γαλάζια αυγά και το κλώσημα  διαρκεί 25-26 ημέρες. Οι νεοσσοί πετούν μόλις συμπληρώσουν 50 ημέρες ζωής .

Νούφαρο (nymphaea)

Είναι φυτό ποώδες , πολυετές , υδρόβιο , ριζωματώδες . Κάνει μεγάλα στιλπνά πράσινα φύλλα που μπορεί να φθάσουν και την διάμετρο των 50 cm, σχήματος ωοειδούς ή καρδιόσχημου , τα οποία αναπτύσσονται τις περισσότερες φορές ως επιπλέοντα στην επιφάνεια του νερού , ενίοτε όμως και κάτω από την επιφάνεια (υποβρύχια)  η και πάνω από αυτή (εναέρια). 

Δεντροβάτραχος (hyla arborea)

Ο δεντροβάτραχος είναι ένα μικρόσωμο όμορφο βατραχάκι με έντονο πράσινο χρώμα που προτιμάει να ζει κοντά σε έλη, λίμνες, ποτάμια, λιβάδια και κήπους. Ωστόσο έχει αρκετή αντοχή στην ξηρασία και δεν αποκλείεται να τον δει κάποιος και σε ξηρότερα μέρη. Περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σκαρφαλώνοντας πάνω στα δέντρα, αλλά επιστρέφει στο νερό για την αναπαραγωγή του. Όταν τρομάζει, παραμένει εντελώς ακίνητος και μπερδεύεται με το περιβάλλον ώστε να μη διακρίνεται. Η φωνή του ένα χαρακτηριστικό κρακ… κρακ…, το οποίο γίνεται ιδιαίτερα έντονο την εποχή του ζευγαρώματος, φουσκώνοντας παράλληλα το δέρμα κάτω από το πιγούνι του.

Ο δεντροβάτραχος τρέφεται κυρίως με έντομα που πιάνει τη νύχτα, αν και έχει παρατηρηθεί ότι κυνηγάει και την ημέρα. Όταν εκκολαφθούν τα αυγά, οι γυρίνοι τους θα μείνουν στο νερό περίπου 3 μήνες και στη συνέχεια θα χάσουν την ουρά τους για να μεταμορφωθούν σε όμορφους μικρούς δεντροβάτραχους.

Λιβελούλες (Libellulidae) 

 

 

Το όνομα λιβελούλα προέρχεται από τη λατινική λέξη LIBELLA, που σημαίνει «υδρόμετρο», ή «υδροστάτης», ή «νερουλάς».
Η ονομασία αυτή έχει να κάνει ασφαλώς με τη ζωή και τη δραστηριότητα αυτού του εντόμου, που συνηθίζει να πετάει πάνω από νερά και έλη, γιατί εκεί κυνηγάει και βρίσκει την τροφή του. Τρέφεται συνήθως με άλλα έντομα.

Ζευγαρώνουν στον αέρα, ενώ πετούν και ο ερωτικός χορός τους είναι άκρως εντυπωσιακός και αξιοπαρατήρητος.
Αμέσως μετά, το θηλυκό έντομο αποθέτει τα αυγά του πάνω σε φύλλα που επιπλέουν σε υδάτινες επιφάνειες, ή πάνω σε υδρόβια φυτά. Τα αυγά που αποθέτει το θηλυκό στην επιφάνεια του νερού, εκκολάπτονται συνήθως σε πέντε (5) εβδομάδες.
Από τα αυγά θα εμφανιστούν οι νύμφες της λιβελούλας, που λέγονται λάρβες. Οι λάρβες αυτές είναι παμφάγες, αλλά και πολύ σκληρές και ανθεκτικές, ώστε να καταφέρνουν μόνες τους να επιβιώνουν.
Όσο ζουν στο νερό, βρίσκονται κατά κανόνα στο βυθό και για να κινηθούν εκτοξεύουν νερό από το έντερό τους με δύναμη προς τα πίσω (σαν τουρμπίνα) και μπορούν έτσι να αναπτύξουν μεγάλη ταχύτητα, ώστε να αποφύγουν κάποιο διώκτη τους ή και να κυνηγήσουν οι ίδιες την τροφή τους.
Οι λάρβες της λιβελούλας τρέφονται συνήθως με άλλους υδρόβιους οργανισμούς, μικρά ψάρια γόνο, μικρούς γυρίνους ή ακόμη και άλλες ...; λάρβες!
Η λιβελούλα είναι ένα εντυπωσιακό έντομο, που δεν περνάει απαρατήρητο, τόσο για την εμφάνισή του, όσο και για το μοναδικό του πέταγμά.

Καλαμοκανάς (Himantopus himantopus)

Ο Καλαμοκανάς ανήκει στην τάξη των Χαραδριόμορφων και στην οικογένεια Ανωραμφίδες.
Είναι μεγάλος, όπως ένας γλάρος, με πόδια όμως πολύ μακριά κόκκινα. Όταν πετάει περνούν ακόμη και την ουρά του (18 εκ. περ.). Έχει φτερά μαύρα και το κάτω μέρος λευκό. (38 εκ.). Το καλοκαίρι το αρσενικό έχει τη ράχη και το πάνω μέρος του κεφαλιού μαύρα. Η θηλυκιά έχει το κεφάλι και το λαιμό λευκά.
Ζει σε έλη, λιμνοθάλασσες και βάλτους.
Τρέφεται με έντομα, νύμφες, σκουλήκια και αυγά ψαριών.
Φτιάχνει τη φωλιά του στο έδαφος κοντά στο νερό. Γεννάει το Μάιο 3 ως 4 αυγά πρασινο-λαδί με κηλίδες γκρι ανοιχτές. Τα κλωσσούν και τα δύο φύλλα για 22 έως 26 ημέρες. Τα νεαρά είναι ικανά να πετάξουν μετά από 28 ημέρες.
Τον Καλαμοκανά τον λένε επίσης Αδραχτά και Άτρακτο.

Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus)

Ο αργυροπελεκάνος είναι το σπανιότερο από τα επτά είδη πελεκάνων που υπάρχουν στον κόσμο και το δεύτερο σε μέγεθος είδος πουλιού στον πλανήτη (ύψος 1,20μ, άνοιγμα φτερών εώς 3,2μ, βάρος 6-10 κιλά). Το υδρόβιο αυτό πουλί έχει χρώμα φτερώματος ανοιχτό σταχτί και κύριο χαρακτηριστικό του το μακρύ του ράμφος, που φέρει διαστελλόμενο σάκο στο κάτω μέρος του. Τα πόδια του είναι κοντά και δυνατά, με δάχτυλα συνδεόμενα μεταξύ τους με μεμβράνη.

Ο αργυροπελεκάνος είναι πουλί που τρέφεται με ψάρια, αλλά δεν ανταγωνίζεται τους ψαράδες γιατί η τροφή του αποτελείται κυρίως από ψάρια που αφθονούν και έχουν μικρή εμπορική αξία και από άρρωστα ή και νεκρά ψάρια που τα πιάνει πολύ εύκολα. Συνήθως ψαρεύει στις λιμνοθάλασσες, αλλά και στις εκβολές, στα ποτάμια, στα έλη με καλαμώνες, στις τεχνητές λίμνες και στη θάλασσα. Οι ημερήσιες απαιτήσεις του για τροφή είναι 900-1200 γρ.

Ο αργυροπελεκάνος ήταν κάποτε ευρέως εξαπλωμένος στην Ευρώπη (μέχρι στην Ουγγαρία) και στην Ασία, αλλά τα τελευταία εκατό χρόνια ο πλυθησμός του μειώθηκε δραματικά και η εξάπλωση του στην Ευρώπη περιορίστηκε σε ορισμένους υγροτόπους των Βαλκανίων. Κύριες αιτίες αυτής της μείωσης ήταν οι αποξηράνσεις υγροτόπων για την απόκτηση γεωργικής γης και το κυνήγι. Σήμερα, το 13% των ζευγαριών αργυροπελεκάνου που απομένουν σ' ολόκληρο τον κόσμο φιλοξενείται σε δύο περιοχές της Ελλάδας: στη λίμνη μικρή Πρέσπα του νομού Φλώρινας και στις λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού κόλπου.

Ο φίλος μας ο άνεμος

Ενότητα 1 γλώσσα

Οι ανεμόμυλοι

Οι ανεμόμυλοι χτίστηκαν πριν από 150 χρόνια περίπου, από πέτρα και ένα είδος άμμου. Είναι χτισμένοι στην πλατεία της Χώρας, γιατί εκεί φυσάει πολύ.

Είναι στρογγυλοί και η σκεπή τους είναι κοκκινωπή. Οι ανεμόμυλοι παλιότερα ήταν 12 αλλά απ' αυτούς σήμερα σώζονται 8 και σ' έναν ακόμα υπάρχει μόνο η βάση. Αυτό που μας έκανε εντύπωση είναι πως η σκεπή γύριζε ανάλογα με το πού φυσούσε ο αέρας, για να μπορεί ο ανεμόμυλος να λειτουργεί με όλους τους αέρηδες.

ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ

        Εσωτερικά οι μύλοι έχουν δυο πατώματα. Απ' την πόρτα του μύλου μπαίνουμε στο χώρο που άφηναν τα σακιά με το σιτάρι και το κριθάρι. Οι δυο αυτοί χώροι (πάνω και κάτω) επικοινωνούσαν με μια μικρή (στενή) σκάλα, που την έφτιαχναν έτσι, γιατί δεν είχαν χώρο να την φτιάξουν μεγαλύτερη.

        Οι μυλόπετρες (δυο στρογγυλές πέτρες) βρίσκονται στον πάνω χώρο (κάτω από τη σκεπή) και εκεί άλεθαν. Τις μυλόπετρες τις έφερναν συχνά από τη Σαντορίνη, ένα κοντινό νησί των Κυκλάδων, όπου υπήρχε το κατάλληλο πέτρωμα για την κατασκευή τους.

 

Για να καταλάβετε πώς γυρνούσαν οι μυλόπετρες, θα πρέπει να μπείτε μέσα και να δείτε πώς τα πανιά που γυρνούσαν στον ρυθμό του ανέμου συνδέονταν με τις μυλόπετρες και τις έκαναν να γυρίζουν.

Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥ ΜΥΛΩΝΑ

        Σε κάθε μύλο εργαζόταν ένας μόνο άνθρωπος: ο ιδιοκτήτης. Τον έλεγαν μυλωνά. Αυτός ανέβαζε ένα-ένα τα σακιά με το σιτάρι ή το κριθάρι από τα σκαλάκια στο πάνω μέρος του μύλου, για να τ' αλέσει και να βγάλει αλεύρι.

Όταν δε φυσούσε, οι μύλοι δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν. Εκείνες τις μέρες όμως που είχε δυνατό αέρα, δούλευαν ώρες πολλές, ακόμα και τη νύχτα. Βέβαια, όταν δεν είχαν σιτάρι ή κριθάρι ν' αλέσουν, τότε έδεναν τα πανιά, για να μην γυρνάνε και σπάσουν.

        Ο μυλωνάς δεν πληρωνόταν με χρήματα, αλλά με αλεύρι, ανάλογα με τη ποσότητα που άλεθε. Αυτός με τη σειρά του το πουλούσε σε όσους κατοίκους δεν καλλιεργούσαν σιτάρι ή κριθάρι, δεν είχαν δηλαδή δικό τους αλεύρι.